2. Jaki jest cel istnienia instytucji wyłączenia biegłego sądowego w postępowaniu cywilnym?

Celem regulacji instytucji wyłączenia biegłego jest zapewnienie gwarancji obiektywnego rozstrzygnięcia sprawy. Jak wskazuje K. Flaga-Gieruszyńska, przyczyną wyłączenia może być każda okoliczność, która mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności biegłego w danej sprawie[1]. Biegły sądowy winien być osobą, która musi być wiarygodna, bezstronna i posiadać fachową wiedzę specjalistyczną. Jeżeli powstanie jakakolwiek usprawiedliwiona wątpliwość co do bezstronności powołanego biegłego w procesie opiniowania, winien on zostać wyłączony ze sprawy.

Przesłanki wyłączenia biegłego można podzielić na dwie grupy w świetle przepisów art. 281 w zw. z art. 48 oraz 49 k.p.c. Chodzi o przesłanki wyłączenia biegłego z mocy ustawy oraz na wniosek. Sąd Najwyższy w postanowieniu z 11.08.2021 r., III USK 329/21[2], słusznie zauważył, że nie ma obowiązku badania z urzędu okoliczności, na podstawie których można byłoby wyłączyć biegłego. „Wyłączenie biegłego dokonywane jest zatem na wniosek strony. Sąd nie ma obowiązku badania z urzędu, czy zachodzą okoliczności, w których powinno nastąpić wyłączenie biegłego z mocy ustawy. Wyłączenie biegłego następuje zawsze na wniosek strony, a ma to miejsce w przypadku istnienia przyczyn, z jakich można żądać wyłączenia sędziego, wymienionych w art. 48 k.p.c. Nie istnieje zatem instytucja wyłączenia biegłego »z mocy ustawy« ani też sąd nie zajmuje się kwestią wyłączenia biegłego »z urzędu«”.

Oczywiście wyłączenie biegłego jest procesem trudnym i winno opierać się na merytorycznych podstawach. W polskim systemie prawnym w doktrynie i judykaturze wyróżniono biegłych stałych oraz biegłych sądowych. Tych drugich powołuje doraźnie sąd według własnego uznania spośród osób wpisanych na listę biegłych. Na biegłych mogą też być powołane inne osoby, spoza tej listy, które mają odpowiednie kwalifikacje zawodowo-specjalistyczne w danym obszarze. Wartość dowodowa obu tych opinii jest jednakowa[3]. Biegły to zatem osoba, której osąd w danej spornej kwestii ma silną moc dowodową. Biegłego sądowego winny cechować wysokie kwalifikacje w danej dziedzinie, co słusznie zauważa doktryna. W kwestii, kto może zostać powołany na biegłego sądowego, wypowiedział się Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z 8.08.2007 r., VI SA/Wa863/07[4], wskazując, że biegłym sądowym może być wyłącznie osoba fizyczna, a nie osoba prawna. Jest to związane z faktem, że osobie prawnej (np. spółce) nie można przypisać cech określonych w art. 12 ust. 1 pkt 1–5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 27.01.2005 r. w sprawie biegłych sądowych[5] oraz art. 280 k.p.c.[6]

Biegłym może być także osoba zarówno wpisana, jak i niewpisana na listę biegłych sądowych. Obowiązkiem sądu jest dbanie o to, by powołany biegły miał należyte kwalifikacje, które pozwolą mu na sporządzenie rzetelnej i merytorycznie prawidłowej opinii[7].

W aktach normatywnych widnieją dwa pojęcia –biegły sądowy i biegły. W świetle rozporządzenia w sprawie biegłych sądowych biegłym sądowym jest osoba wpisana na listę biegłych prowadzoną przez prezesa sądu okręgowego. Należy podkreślić, że rozporządzenie to dotyczy wyłącznie biegłych sądowych. Z kolei pojęcie biegłego uznawane jest za kategorię szerszą i dotyczy osób powoływanych przez sąd do wydania w danej sprawie opinii[8].

Dowód z opinii biegłego stanowi źródło dowodowe dostarczające środek dowodowy, czyli opinię, którą należy rozumieć jako orzeczenie specjalisty, będącego ekspertem w danej dziedzinie.

Biegły składa przyrzeczenie o następującej treści: „Świadomy znaczenia mych słów i odpowiedzialności przed prawem przyrzekam uroczyście, że powierzone mi obowiązki biegłego wykonam z całą sumiennością i bezstronnością”[9].

Zgodnie z wyrokiem SN z 29.09.2010 r., V CSK 29/10[10], znaczenie przyrzeczenia polega na przypomnieniu o obowiązku sumiennego i bezstronnego wykonania powierzonej funkcji biegłego oraz złożenia rzetelnej opinii, zgodnej z wiedzą i przekonaniem biegłego. Jeśli w sprawie został powołany biegły ad hoc, warunkiem koniecznym dla skuteczności aktu powołania jest złożenie przez niego przyrzeczenia w brzmieniu określonym w art. 282 § 1 k.p.c. Biegły w takim ujęciu jawi się jako organ pomocniczy sądu, którego zasadniczym zadaniem jest formułowanie opinii mających znaczny wpływ na ferowany wyrok. Jest on zaangażowany w sprawę w sytuacji, gdy w toku postępowania cywilnego, administracyjnego lub karnego konieczne jest pozyskanie informacji specjalnych, a te mogą pochodzić wyłącznie od osoby dysponującej rozległą wiedzą w danej dziedzinie. Organ, który wspomaga w taki sposób sąd, może zatem legitymować się tytułem biegłego sądowego tylko z zastrzeżeniem, że w danym momencie proceduje czynności na rzecz tego sądu w związku z rozpatrywaną sprawą, na przykład sporem o charakterze cywilnym[11]. Biegły zaistnieje w tej roli tylko z zastrzeżeniem, że spełni kilka elementarnych wymogów: posiada specjalistyczną wiedzę, wysokie kwalifikacje zawodowe, cieszy się zaufaniem publicznym, jest sumienny i bezstronny[12].

Zgodnie z art. 278 § 1 k.p.c. w wypadkach wymagających wiadomości specjalnych sąd po wysłuchaniu stron postępowania może wezwać jednego lub większą liczbę biegłych w celu zasięgnięcia opinii. Ustawodawca użył pojęcia „wiadomości specjalne” w kontekście wszelakiego rodzaju wiadomości z różnych dziedzin (nauka, sztuka, kultura, handel, gospodarka). Wyłączeniu podlega wiedza z zakresu prawa krajowego, którą sędzia powinien posiadać[13]. Biegłego nie można uznać za „sędziego faktu”, gdyż do tego nie został powołany, natomiast jego celem jest wyjaśnienie określonych okoliczności w zakresie „wiadomości specjalnych”. Należy podkreślić, że biegły nie może wkraczać w kompetencje sądu i wyręczać sądu w zakresie oceny materiału dowodowego w sprawie, do czego nie jest uprawniony[14].

50. istotna z punktu widzenia niniejszych rozważań jest bezstronność jako wymóg stawiany biegłemu. Aby mógł on uczestniczyć w danej sprawie i swoją fachową wiedzą kształtować opinię sądu, nie może w żaden sposób budzić wątpliwości co do tego, że jego opinia będzie miała charakter obiektywny, a więc będzie przede wszystkim osadzona w sferze empirii, faktów itd. W związku z tym wykluczone jest jakiekolwiek powiązanie biegłego ze stroną postępowania sądowego, na przykład cywilnego. Nie można dopuścić również do sytuacji, w której biegły ze swojej opinii, jaka ostatecznie zostanie sporządzona i przedstawiona przed sądem, będzie mógł wyprowadzić jakiekolwiek korzyści, ryzyko takie stanowi podstawę do wnioskowania o wyłączenie biegłego[15].

Słusznie wskazuje A. Łazarska w glosie do wyroku SN z 14.02.2013 r., II CSK 371/12[16],dotyczącym jednej z fundamentalnych kwestii prawa procesowego, jaką jest bezstronność innych poza sądem podmiotów postępowania cywilnego, że gwarancje wyrażone w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP wprost odnoszą się również do biegłego sądowego, który jest organem pomocniczym, bez którego rozstrzygnięcie niejednokrotnie nie byłoby możliwe. Rolą biegłego jest zapewnienie wiedzy specjalistycznej, a nie zastępowanie sędziego[17].

Z kolei A. Turczyn, w odniesieniu do kwestii, w której wypowiedział się Sąd Najwyższy w wyroku z 21.06.2012 r., III CSK 279/11[18], podkreślił, że instytucja wyłączenia biegłego ma na celu wzmocnienie gwarancji obiektywnego rozstrzygnięcia sprawy. Nadto wskazał argument o celowości wyłączenia biegłego przed uprzednim wypowiedzeniem się w tej kwestii stron postępowania oraz samego biegłego, z uwzględnieniem faktu, że w przypadkach oczywistych można byłoby z etapu wysłuchania zrezygnować. Wniosek o wyłączenie biegłego może złożyć strona w terminie prekluzyjnym, tzn. do momentu ukończenia czynności przez biegłego[19].

Dowód z opinii biegłego sprowadza się do przekazania przez powołaną osobę wiedzy specjalistycznej. Ma ona być zarazem przedstawiona w taki sposób, by sędzia mógł w sposób wolny od jakichkolwiek sugestii wypracować własne zdanie w danej sprawie. Innymi słowy, w oparciu o opinię biegłego sąd powinien w sposób całkowicie wolny i niezawisły, wolny od wszelkiego wpływu, powiązać fakty, dostrzec korelacje i zależności, a także struktury kauzalne w sytuacji, która okazała się przedmiotem sporu sądowego. To z kolei mocno koresponduje z dotychczasowymi analizami na temat wymogów stawianych biegłemu, zwłaszcza z problemem jego bezstronności. Istotnie dowodu z opinii biegłego nie można zastąpić inną czynnością dowodową, taką jak przesłuchanie świadka, nie tylko z uwagi na specjalne informacje, których biegły, jako specjalista, miałby dostarczyć[20]. Chodzi tu również o fakt, że opinia biegłego powinna mieć charakter bezwzględnie faktograficzny, sprowadzać się do faktów, a nie do ocen, przypuszczeń. Aby opinia biegłego miała taki charakter, nie można dopuścić do sytuacji, w której byłby on zaangażowany w daną sprawę z uwagi na relacje czy interesy.

Z art. 278 k.p.c. wynika, że przed powołaniem biegłego sąd musi uwzględnić wnioski stron w toczącej się sprawie w zakresie liczby biegłych i rodzaju biegłych[21]. Dyspozycja wyrażona w przepisie wskazuje na fakultatywność wezwania biegłego lub biegłych po uprzednim wysłuchaniu stron postępowania. Obowiązkiem sądu jest oznaczenie formy pisemnej lub ustnej, w jakiej ma zostać przedstawiona opinia w postanowieniu dowodowym[22].

Celem wysłuchania w przedmiocie wniosków co do liczby biegłych i ich wyboru jest zapobieżenie kwestionowaniu merytorycznej wartości sporządzonej opinii. W świetle przepisu art. 278 § 1 k.p.c. każda ze stron lub uczestników postępowania może złożyć wniosek o zobowiązanie biegłego do przedłożenia opinii w formie pisemnej, przy czym powinna wykazać, że ta forma przyspieszy i ułatwi jej udowodnienie twierdzeń. Natomiastw świetle art. 278 § 3 k.p.c. ostatecznie sąd decyduje, czy opinia ma być przedstawiona ustnie czy na piśmie. Uchybienia w tym zakresie mogą powodować osłabione zaufanie do biegłego oraz żądanie jego zmiany. Zgodnie z art. 236 k.p.c. treść postanowienia dowodowego określa zakres opinii. Składowymi postanowienia dowodowego jest wskazanie: osoby biegłego; tezy dowodowej określającej okoliczności, których ocena lub ustalenie wymaga wiadomości specjalnych; miejsca i terminu wykonania czynności wiążących się z przeprowadzeniem dowodu (art. 236 § 1 k.p.c. dopuszcza możliwość zmiany terminu). Sąd poza posiedzeniami z udziałem biegłego komunikuje się z biegłym w formie pisemnej. W przypadku konieczności ewentualnego sprostowania czy uzupełnienia postanowienia dowodowego sąd zamieszcza niniejszy fakt w protokole posiedzenia. Jeżeli wydanie opinii musi być poprzedzone oględzinami rzeczy pozostającej w dyspozycji strony, sąd w postanowieniu zobowiązuje stronę do jej udostępnienia. W tej kwestii wypowiedział się Sąd Najwyższy w wyroku z 20.06.1984 r., II CR 197/84[23], wskazując, że: „Dokonanie i udokumentowanie potrzebnych spostrzeżeń w toku oględzin z udziałem biegłego może być uzasadnione wówczas, gdy obejrzenie przedmiotu sporu może pozwolić na stwierdzenie także przez Sąd istotnych dla sprawy faktów. W przeciwnym razie sąd powinien powierzyć biegłemu zadanie poczynienia spostrzeżeń faktycznych, jako przesłanki jego opinii. W postanowieniuo dopuszczeniu dowodu z opinii biegłego należy wówczas zarządzić także okazanie biegłemu przedmiotu jego oględzin [...] oraz rozstrzygnięcie, czy i o jakich czynnościach biegły powinien zawiadomić strony”.

Warto także wspomnieć o opiniach prywatnych, które zawierają wiadomości specjalne i opracowywane są na zlecenie stron postępowania. W razie przyjęcia ich przez sąd, traktowane są jako stanowisko strony z uwzględnieniem wiadomości specjalnych. Opinie rzeczoznawców prywatnych nie pozostają bez wartości i mogą przybliżyć sąd do właściwego rozpoznania sprawy[24].

Nie sposób zgodzić się z postulatem wyrażonym przez K. Knoppka, że w polskiej procedurze cywilnej należałoby wprowadzić zmiany, by strony miały możliwość posługiwania się prywatnymi opiniami biegłych, którym nadano by rangę pełnoprawnych dowodów. Według autora postulat taki byłby zgodny z obowiązującą w polskim procesie zasadą dyspozycyjności (formalnej), zgodnie z którą strony miałyby swobodę korzystania z uprawnień procesowych. Autor wywodzi to z faktu, że skoro sąd może powołać biegłego zarówno z listy, jak i spoza niej, wybierając osobę posiadającą wiedzę specjalną, to strony również mogłyby bez przeszkód przedstawić taki dowód, tym bardziej że instytucja wyłączenia biegłego jest prawnie uregulowana[25]. Z punktu widzenia formalnego można byłoby ten postulat uwzględnić, natomiast kwestia bezstronności mogłaby zostać zachwiana, skoro jedna ze stron powołuje ten dowód jako swój, niezależnie od tego, że samej oceny tego dowodu dokonuje sąd. Postulat ten mógłby prowadzić dodatkowo do przewlekłości postępowań, groźnej dla całego systemu sądownictwa. Strona w procesie może przedkładać dowody w sprawie, w tym ekspertyzy biegłych w danej specjalności, ale ustawodawca słusznie traktuje je jako dokumenty o charakterze prywatnym.

Tytułem przykładu, na poparcie prezentowanych argumentów, należałoby się odwołać do postanowienia SN z 27.01.2021 r., V CSK 414/20[26], w aspekcie likwidacji szkód ubezpieczeniowych. Sąd Najwyższy uznał, że: „[...] opinie rzeczoznawców sporządzane w związku z likwidacją szkody ubezpieczeniowej nie stanowią dowodu z opinii biegłego w rozumieniu art. 278 k.p.c. [...] opinie rzeczoznawców sporządzone poza postępowaniem sądowym mają walor dokumentu prywatnego, stanowiącego element argumentacji faktycznej i prawnej przytaczanej przez stronę, nie zaś dowodu z opinii biegłego sądowego [...]. Dotyczy to również opinii rzeczoznawców sporządzonych w toku wewnętrznego postępowania likwidacyjnego. Przeprowadzone w postępowaniu likwidacyjnym ustalenia nie zwalniają sądu w toku postępowania rozpoznawczego od zasięgnięcia opinii biegłych w wypadkach wymagających wiadomości specjalnych. Dowód z opinii biegłego sądowego ma przy tym charakter szczególny, gdyż zasadniczo nie służy ustalaniu okoliczności faktycznych, lecz ich ocenie przez pryzmat wiadomości specjalnych. Opinia ta, tak jak każdy dowód, podlega ocenie sądu, pod kątem jego formalnej prawidłowości, miarodajności poczynionych w nich ustaleń, kompletności i logiczności. Jeżeli zatem zebrany w sprawie materiał, w tym opinie rzeczoznawców sporządzone w postępowaniu likwidacyjnym, nasuwa sądowi wątpliwości co do prawidłowości wniosków biegłego, do sądu należy ocena wiarygodności oraz mocy przeprowadzonego dowodu, która może prowadzić do zażądania dodatkowej opinii od tego samego lub innego biegłego (art. 286 k.p.c.)”. Sąd brał pod uwagę, że opinia rzeczoznawcy wiąże się ze sformalizowanym procesem, jakiemu podlega działalność ubezpieczeniowa, a więc nawet tak daleko idąca specjalizacja ubezpieczyciela nie wpływa na charakter mocy dowodowej takiego dokumentu.

Postanowienie SN z 19.12.2023 r., I CSK 1888/23[27], potwierdza, że: „Biegły sądowy gwarantuje swoją osobą bezstronność wydawanej opinii, co formalnie zostało uregulowane w art. 281 k.p.c. [...] Takich gwarancji nie daje biegły prywatny, dlatego jego opinia jest równoważna bardzo pogłębionemu z perspektywy merytorycznej, ale jednak stanowisku strony”.

Należy nadmienić, że Skarb Państwa odpowiada za wszelkie czynności biegłego w celu wykonania postanowienia sądu o dopuszczeniu dowodu z jego opinii. Błędne rozstrzygnięcie sądu oparte na chybionej opinii obciąża wyłącznie sąd[28]. W tym zakresie z pewnością ustawodawca powinien uregulować kwestie odpowiedzialności biegłego, co przyczyniłoby się do usprawnienia machiny wymiaru sprawiedliwości i z pewnością jakości pracy wykonywanej przez biegłego, tak jak zostało to uregulowane na przykład w przypadku komorników sądowych.

3. Ocena dowodu z opinii biegłego

Opinia biegłego jest szczególnym środkiem dowodowym i podlega ocenie sądu. Zgodnie z art. 233 § 1 k.p.c. sąd ocenia wiarogodność i moc dowodów według własnego przekonania, na podstawie wszechstronnego rozważenia zebranego materiału.Artykuł ten reguluje jedynie problematykę oceny wiarygodności i mocy dowodowej przeprowadzonych w sprawie dowodów, a nie poczynionych ustaleń faktycznych czy wyprowadzonych z materiału dowodowego wniosków. Zarzut dotyczący błędnej oceny dowodu nie może opierać się na samym stwierdzeniu wadliwości, ale należy wskazać dowód, na przykład zeznania konkretnego świadka, i określić aspekty, co do których sąd popełnił błąd[29].

W sprawie oceny dowodu z opinii biegłego wypowiedział się Sąd Apelacyjny w Lublinie w wyroku z 16.07.2020 r., I AGa 50/19[30], wskazując, że: „Opinia biegłego niewątpliwie podlega, tak jak inne dowody, ocenie według kryteriów określonych w art. 233 § 1 k.p.c. [...] istotnym czynnikiem oceny jest zakres wiedzy specjalistycznej biegłego niezbędny dla weryfikacji stanu faktycznego ustalonego w sprawie. Do kryteriów miarodajności opinii biegłego należą fachowość (poziom wiedzy biegłego), podstawy teoretyczne opinii, sposób motywowania sformułowanego stanowiska, stopień stanowczości wyrażonych w niej ocen, logika wywodu i wyjaśnienia zagadnienia wymagającego wiadomości specjalnych”.

Biorąc to pod uwagę, sąd wzywa biegłego, by sformułował on swoją opinię, ale zarazem tę opinię ocenia pod kątem: związku z tezą dowodową, kryterium jasności, kryterium pełności, logiki, związku między wnioskami a całością materiału dowodowego[31].

Z powyższego wynika, że biegły jest autorytetem w zakresie meritum sprawy, jednak nadrzędnym organem decyzyjnym pozostaje sąd, który ocenia wartość dowodu w postaci opinii biegłego. Musi on zweryfikować, czy opinia, jaką biegły formułuje i przedstawia w toku rozprawy, jest powiązana z tezą, jaką zarazem on stawia[32]. Wypowiedź biegłego musi być zatem koherentna, by w ogóle ją rozpatrywać i na jej podstawie ferować wyroki. Opinia biegłego musi być jasna dla sądu, który odznacza się wiedzą prawną, a nie fachową wiedzą specjalistyczną, odnoszącą się do technicznej strony takiego zagadnienia, jak na przykład szkody powstałe w wyniku zdarzenia komunikacyjnego. Biegły może mieć tendencję do posługiwania się hermetycznym słownictwem, zawiłą aparaturą pojęciową i swoistym profesjolektem, tymczasem sąd, by na podstawie takiej opinii wygłosić wyrok, musi niekiedy rozpoznać w wypowiedzi biegłego momenty zawiłe i zawezwać go do doprecyzowania niektórych treści. Nadto sąd musi być wrażliwy na luki, uogólnienia, elidowanie pewnych treści w wywodzie, jaki buduje biegły, na przykład rekonstruując zajście i wiążąc je z powstałymi szkodami w danym pojeździe[33]. Ostatecznie sąd zwraca uwagę na to, czy opinia biegłego jest wewnętrznie spójna. Sąd, jako organ decyzyjny w toczącym się postępowaniu, musi zwrócić uwagę na to, czy dowód z opinii biegłego koresponduje z dotychczas zebranym materiałem dowodowym. Sprawa komplikuje się wtedy, gdy opinia biegłego stanowi zarazem całkowitą negację dotychczas zebranych materiałów, poszlak, a także wygłoszonych zeznań. Podobna sytuacja występuje rzadko, niemniej jeśli do takiej nieścisłości dochodzi, sędzia może przyjąć sceptyczne, krytyczne stanowisko wobec wygłoszonej opinii.

Trzeba zarazem mieć na uwadze fakt, że w przypadku biegłego sędzia przyjmuje inne kryteria oceny odnoszącej się do wartości materiału dowodowego, jakie stanowi wygłoszona fachowa opinia. W przypadku zeznania świadków zasadnicze znaczenie ma wiarygodność osoby, która staje przed sądem. Natomiast w odniesieniu do opinii, jaką na potrzeby toczącego się postępowania przedstawia biegły, sąd przyjmuje kryteria w postaciwiedzy i podstaw teoretycznych[34].

Innymi słowy, biegły w ocenie sądu musi być istotnie specjalistą w danej dziedzinie. Za jego fachową wiedzą musi przemawiać nie tylko przygotowanie do zawodu, a więc kwalifikacje, kursy, studia itd., ale nadto doświadczenie w danej dziedzinie. Wreszcie sąd może zwracać uwagę na metodykę i pragmatykę postępowania, jakie przeprowadził biegły, by odtworzyć przebieg wypadków na drodze, by oszacować rozległość szkód i wartość ewentualnych czynności naprawczych[35]. Jest to istotne dlatego, że na opinię biegłego, choć co do wartości podlega ona ocenie sędziego, składają się trzy zasadnicze elementy: fakty, opinie oraz wnioski.

W kontekście zaprezentowanej tu specyfiki postępowania cywilnego i w związku z omówionym statusem biegłego można w sposób pełny przedstawić zasady, na jakich możliwe jest wnioskowanie o wyłączenie biegłego. Do przesłanek dotyczących wyłączenia biegłego należą: pokrewieństwo biegłego ze stroną oraz pełnienie przez biegłego roli pełnomocnika lub radcy. Innymi słowy, wszelkie formy zależności i zbieżności interesów stanowią przesłankę do tego, by wnioskować o wyłączenie biegłego z toczącej się sprawy – taki układ zależności należy jednak wykazać, ponieważ wniosek o wyłączenie biegłego musi być umotywowany. Nadto należy pamiętać, że jeśli strona brała już udział w innych postępowaniach, w których zaangażowany był również biegły, zachodzi ryzyko zaistnienia pewnych powiązań, zadzierzgnięcia znajomości itd., co również może być podstawą wniosku o wyłączenie biegłego ze sprawy. Trzeba tu również mieć na uwadze fakt, że nie powinna w roli biegłego występować osoba, która formułowała już opinię, na podstawie której w toczących się wcześniej postępowaniach wydano wyrok niezgodny z prawem – jest to szczególnie istotna przesłanka dla sądu[36]. Sprawa, w której zasadne jest wyłączenie biegłego, może w pewnym stopniu dotyczyć też dokumentu, jaki został przez niego sporządzony – wówczas będzie on nie tyle bezstronnym biegłym, a tylko osobą broniącą własnego stanowiska, zabiegającą o zachowanie autorytetu lub uchylenie konsekwencji własnej, niemerytorycznej opinii, jaką wygłosił przed sądem[37].

O wyłączenie biegłego mogą wnioskować obie strony postępowania. Jednak to sąd ostatecznie podejmuje w tej materii rozstrzygnięcie. Orzeczenie sądu musi być poparte wysłuchaniem zarówno strony wnioskującej, jak i samego biegłego. Oznacza to, że wniosek nie gwarantuje tego, że sędzia danego biegłego ostatecznie wyłączy z toczącego się postępowania. Wszystko zależy od tego, jak przekonująca będzie argumentacja zgłaszanego wniosku.

Trzeba dodać, że do osoby sporządzającej opinię w imieniu instytutu naukowego lub naukowo-badawczego będą odpowiednio stosowane podstawy i tryb wyłączenia biegłego, co należy uznać za trafne rozwiązanie. Skutkiem wyłączenia biegłego jest uznanie jego opinii za niebyłą[38]. Sąd, wydając postanowienie o oddaleniu wniosku o wyłączenie biegłego, nie uzasadnia go i nie można od niego złożyć zażalenia (art. 357 § 1 w zw. z art. 394^1a § 1 pkt 10 k.p.c.)[39]. Niemniej jednak, zgodnie z art. 380 k.p.c., może być przedmiotem kontroli sądu drugiej instancji.

Podsumowując, w procedurze wyłączenia biegłego istotne znaczenie ma wysłuchanie biegłego oraz stron postępowania, jednak nie jest ono obligatoryjne.